Evrenin Ruhudur Sözünü Kim Söylemiştir?
Bir sabah, kahvemi alıp İzmir’in o güzel sahilinde yürürken birden aklıma geldi: “Evrenin ruhudur!” Bu cümle, kafamda dönüp duruyordu. Gerçekten, kim söylemişti? Tüm bu kozmik karmaşanın, hayatın anlamını bulmaya çalışan bizlerin arasında, bir insan çıkıp “Evrenin ruhudur!” demişti. Ama kim? Hani o filozof tipi bir adam vardı, ağzı var, dili yok, sürekli anlamlı anlamlı cümleler kurar, adeta hayatın sırrını çözüp bize sunar… O kadar sık bir şekilde duyuyorduk ki, bu cümleyi bir şekilde kayıtlara geçirmiş olmamız gerekir diye düşündüm.
Tam o sırada, kahvemi dökme tehlikesiyle karşı karşıya kaldım, ama birden iç sesim devreye girdi: “Ya şimdi bu cümleyi düşünmek yerine sen ne yapıyorsun? Yavaş ol, bir dakika… Kim demişti? Hadi bakalım, bir araştır bakayım.”
Ve işte araştırmam başladı! Şimdi gelin, sizi benim gibi bir İzmirli gencin gözünden, biraz kafa karıştırıcı ama bir o kadar da eğlenceli bir yolculuğa çıkarayım. Hadi bakalım, “Evrenin ruhudur” cümlesini kim söylemiş?
—
Evrenin Ruhudur: Bir Cümle, Bin Düşünce
İlk başta, “Evrenin ruhudur!” gibi bir cümle, insanın aklında derin felsefi anlamlar uyandırıyor, değil mi? Herkesin bir şekilde bu evrenle bir bağ kurmaya çalıştığı, kendi varlığını sorguladığı, “Neredeyim? Ne yapıyorum? Ne olacak?” dediği anlar var. Ama işin garip tarafı şu ki; bu cümleyi kim söylemiş, onu öğrenmeye çalışırken başıma gelmeyen kalmadı.
Hani o felsefi kitaplarda geçen, “Evrenin ruhu” falan diyen adamlar vardır ya, işte onlar! Fakat araştırmamda bu cümleyi kimin söylediğini tam olarak bulamadım. Herkes birinden alıntı yapıyor, bir filozof öne çıkıyor, bir şair, bir bilim insanı… Herkesin bildiği, ama aslında kimseye ait olmayan bir söz haline gelmiş.
Bir ara annemle konuşuyorum. Diyor ki: “Bunu duydum, herkes böyle söylüyor ama kimse net bir açıklama yapmıyor.” Annem de öyle ya, bana benzer bir kafa yapısına sahip. Her şeyin anlamını bulmaya çalışıyor, ama bu evrenin ruhunu hala çözebilmiş değil.
İç Ses: “Ya evladım, belki de senin kafanda var ya, her şeyin cevabı orada. Cevap vermen gereken soru ‘Kim demişti?’ değil, ‘Ne demişti?’ olmalı. Ha?”
—
Evrenin Ruhudur, Kim Demişti?
Bu cümleyi düşündüğümde, İzmir’in sakin sokaklarında yürürken aklıma gelen ilk şey şu oldu: “Belki de bu bir işaret.” Ne işareti? Tabii ki de hayatın manasını arayışımızdaki evrensel bir anlayış! Evet, işte bu kadar derin bir felsefi bakış açısına sahibim, ama tabii ki bazen biraz komik olmaya da çalışırım. Çünkü ben bir “derin düşünür” değilim, sadece biraz espri yaparak hayatı anlamaya çalışan bir 25 yaşındaki İzmirli genciyim.
İç Ses: “Evet evlat, derin felsefeye gireceğim derken şu an bir kahkaha krizine doğru gidiyorsun.”
Ama işte gerçek şu ki, bu cümleyi söyleyen kişi gerçekten çok önemli biri. Şimdi hemen şunu belirteyim: “Evrenin ruhudur” gibi bir ifade, çok fazla kişiye atfedilir. Herkes kendine göre bir “evren” yaratmış ve bu evrenin ruhunu sorguluyor. Kimisi buna “Tanrı’nın ruhu” diyor, kimisi de “doğanın ruha sahip olduğu” fikrini savunuyor.
Yani kim demişti? Gerçekten kimse!
—
Kimse Dememiş, Ama Herkes Söylüyor
İzmir’de bir kafede otururken, arkadaşlarımla yaptığımız sohbeti hatırlıyorum. Tam o sırada konu açıldı: “Evrenin ruhudur!” Bu cümleyi en son kim söylemişti?
Arkadaşım Ahmet: “Abi, bu söz kesinlikle bir filozofun lafıdır ya, adam bir anda bu cümleyi patlatır ve der ki, ‘İşte bu cümle evrenin sırrıdır!’ Ama bence bunu söylesek, kimse anlamaz. Kimseyi dinlemeyen insanlarız zaten. Gündelik hayatta hep akıl veriyoruz ama içimizdeki boşluğu doldurabilen kimse yok.”
Ben: “Ya ama belki de Evrenin ruhunu biz biliyoruzdur da, sadece kimse söylememiştir. Yani evrenin ruhu da sensin, ben de.”
Arkadaşım Ahmet: “O zaman ne yapalım? İzmir’de sahile mi gidelim, bir tekne turu yapalım, sonra ‘Evrenin ruhudur!’ diye bağırarak bütün dünyaya ilan edelim mi?”
İşte burada, tam bu noktada, fark ettim: Evrenin ruhunu kimse söylememiştir! Çünkü aslında her birimiz evrenin bir parçasıyız ve o ruh, tüm insanlarda var. Bir felsefi düşünceyi, bir şairin mısrasını, bir bilim insanının teorisini, bir filozofun anlayışını kucaklamadan, bunu gerçekten bilemeyiz.
—
Sonuç: Herkes Söylese de, Gerçekten Kimse Söylememiştir
İzmir’in kafelerinde, sokaklarında, meydanlarında “Evrenin ruhudur!” sözünü her yerde duyabilirsiniz. Ama gerçekten kimse söylememiştir. Çünkü o, sadece bir anlayıştır. Birçoğumuz evrenin ruhunu düşündüğümüzde, aslında kendi içimizde bir anlam ararız. Fakat bu anlam, sadece bir sözcükle anlatılabilecek kadar basit değil. Kimse bu cümleyi tek başına doğru söylemiş olamaz.
Ve benim gibi sürekli espri yapan, ama aynı zamanda her şeyi çok düşünen bir adam için, belki de en önemli şey, o an bu sözle yaptığınız içsel yolculuğunuzdur. Ne de olsa, hayat; üzerinde yürüdüğümüz o zihin haritası kadar derin, düşündüğünüz kadar anlamlı, yaşadığınız kadar güzeldir.
İzmir’de kahve içerken düşündüğümde, evet belki de evrenin ruhu benim, senin, Ahmet’in ve herkesin içinde. Ancak kimse net bir şekilde söyleyemez. Çünkü gerçek, sadece bir bakış açısı meselesidir ve bu bakış açısını herkes kendi yaşamıyla keşfeder.
—
İç Ses: “Hayır, evlat, çok derin oldun şimdi, bir espri patlat bakalım, biraz rahatla!”